Kees Schuyt: "Nederland tussen geborneerdheid en vijandigheid"

14 mei 2005    Lees de reacties   

Nederland verandert in hoog tempo van een (in de termen van de Amerikaanse socioloog Francis Fukuyama) high trust society in een low trust samenleving. Naar aanleiding van de uitreiking van de Dr. J.P. Van Praag-prijs 2005 aan professor Kees Schuyt op 11 mei j.l., wees deze Nederlandse socioloog en lid van de Raad van State op steeds meer gespannen “verhoudingen in de gezondheidszorg, in de arbeidsverhoudingen en sociale zekerheid, in verscherpte etnische verhoudingen, in de politiek en meningsuitingen en vooral ook in het reeds alom aanvaarde taalgebruik: van beschaafd naar algemeen onbeschaafd Nederlands.”

Een traditioneel-Nederlandse consensus-cultuur maakt volgens Schuyt steeds meer plaats voor een conflict-cultuur:

“Waar vroeger een zekere zone van onverschilligheid bestond, waarin men elkaar in elk geval met rust liet, neemt een spraakmakende culturele, maar oer-Hollandse, elite er nu, naar het me toeschijnt, geen genoegen meer mee, als men niet meer denkt en doet, leeft en werkt zoals het vrijgevochten, verlichte, zeer welvarende, goed opgeleide burgers betaamt. Met name voor bepaalde etnische en godsdienstige groepen geldt meer en meer: aanpassen of wegwezen.”

Schuyt vraagt zich af of allochtone jongeren in deze atmosfeer voldoende ruimte krijgen om zich, tussen de eigen etnisch-culturele gemeenschap en een afstandelijk Nederlands milieu in, te ontwikkelen tot vrije, menselijke personen:

“Voor jongeren, die er ook niet zo veel aan kunnen doen dat ze door het kosmische toeval in deze groepen groot moeten worden, moet de dringende vraag gesteld worden: wat is voor hen de ruimte die door het eigen, geborneerde milieu en door het tamelijk vijandige Nederlandse milieu, geboden wordt om zich tot vrije, menselijke personen te ontwikkelen.”

Die ruimte moet volgens Schuyt met name in het onderwijs aan en de opvoeding van jonge mensen gecreërd worden. Kees Beekmans, schrijver en leraar aan enkele Amsterdamse scholen, reageert op Schuyt’s appel:

“Kees Schuyt zegt: geef het goede voorbeeld. Denk niet in gemakkelijke tegenstellingen. Kijk naar het individu, kijk goed, luister goed. Ik ben het van harte met hem eens. Maar ik denk dat het onderwijs nog meer kan doen. Ik denk dat het onderwijs, de school, bij uitstek het middel is, of liever gezegd de ruimte is waar die vrije, humane persoonlijkheden zich kunnen ontwikkelen. Maar dan moet de school, als school, wel voldoen aan de criteria die Kees Schuyt al noemde. Kijk naar het individu. Kijk goed. Luister goed.”

Maar volgens een andere reageerder is het onderwijs gedoemd te falen, als niet ook de opvoeding van allochtone jongeren verandert:

“In het onderwijs zitten zeer zeker veel mogelijkheden maar de invloed ervan is zo klein en zo nietig vergeleken met die van de cultuur waarin allochtone jongeren opgroeien. In onze maatschappij zijn zoveel allochtone jongeren die ondanks het feit dat ze op school volop kennis hebben genomen van onze cultuur, de taal en ons gedachtegoed toch dwars gekant staan tegen de maatschappij waar zij toch ook deel van willen uitmaken.”