Groene Amsterdammer: 20 Academici over het "overschatte integratieprobleem"

1 juni 2011    Lees de reacties   

nr 16 2011
20-04-2011

De tien grootste problemen

Woord vooraf GROENE

CASPER THOMAS EN YVONNE ZONDEROP

Er is gezocht naar een mix van jonge en gevestigde onderzoekers uit de bestuurskunde, economie, filosofie, geschiedenis, politicologie, pedagogiek, psychologie, rechtswetenschap en sociologie. Onderzoeksterreinen waarop we hoopten veronachtzaamde sociale kwesties te vinden. Ook zijn het bij uitstek wetenschapsgebieden die mythes kunnen doorprikken. Wie wil achterhalen in hoeverre er nu echt sprake is van ongekende massamigratie kan terecht bij historici en demografen. Wie zich afvraagt of de jeugd werkelijk ontspoort, doet er goed aan eens met pedagogen te gaan praten – al is het wetenschappelijk patent op de waarheid al lang niet meer vanzelfsprekend. Iets waar veel onderzoekers zich blijkens de bijdragen zorgen over maken.

Conclusie:

De oogst is, kortom, divers. Zo divers zelfs, dat elke statistische conclusie over wat nu het allergrootste of het meest onderschatte probleem van onze samenleving is de toets der wetenschappelijke kritiek waarschijnlijk niet zal doorstaan. De meest overschatte kwestie is een stuk duidelijker: de integratieproblematiek is volgens bijna een derde van de deelnemers de meest overschatte kwestie in Nederland.

– - –

Wat is in Nederland…

Het meest overschatte probleem?

75 Wetenschappers, 75 antwoorden (respons van bijna 40%)

Zie voor alle bijdragen de interactieve GROENE

Selectie expliciete uitingen respondenten m.b.t. integratie/immigratie
(20 wetenschappers, alfabetisch):

Paul de Beer
Hoogleraar arbeidsverhoudingen, Universiteit van Amsterdam

De ‘multiculturele samenleving’ en de integratie van allochtonen. Het publieke en politieke debat wordt nu al tien jaar lang (sinds Paul Scheffers ‘Multiculturele drama’) beheerst door de kwestie van allochtonen/immigranten/moslims. De aandacht die de (overigens reële) problemen rond deze groepen krijgen staat in geen verhouding tot de omvang van zowel de betreffende groepen (iets meer dan 10% van de bevolking als we alle niet-westerse allochtonen meetellen) als de omvang van de problemen. Toch heeft dit debat de aandacht enorm afgeleid van andere, belangrijker maatschappelijke problemen (zie punt 1 en 2). Bovendien heeft het niet weinig bijgedragen aan de onvrede onder de bevolking en afnemend onderling vertrouwen. Hoewel het terecht is dat het taboe op kritiek op allochtonen/moslims is verdwenen, is het debat volledig doorgeslagen. Het liefste zou ik dit probleem hier geheel negeren, in plaats van er nogmaals de aandacht op te vestigen, maar het moet maar eens gezegd worden dat het tijd is dat we een punt achter dit ‘probleem’ zetten.

Govert Bijwaard
Onderzoeker, Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI)

Immigratie: het meest overschatte probleem
In het huidige politieke en maatschappelijke debat wordt almaar benadrukt dat “de” migranten zo slecht integreren op de Nederlandse arbeidsmarkt. Uit recent onderzoek blijkt echter dat van de migranten die de laatste jaren naar ons land zijn gekomen een groot deel werkt. Dit komt vooral omdat dit andere migranten zijn dan vroeger: de samenstelling van de instroom is veranderd. Arbeidsmigratie vormt nu het belangrijkste motief om naar ons land te komen. Deze nieuwe migranten komen voornamelijk uit de Westerse landen. Ze blijken zelden werkloos te worden. Uit mijn onderzoek blijkt dat als ze toch hun baan verliezen, dat vaak maar voor een korte periode is, waarna ze ons land snel verlaten. De verwachting is dat door de huidige crisis de werkloosheid onder de recente migranten nauwelijks zal toenemen. Zij zullen dan hun heil in andere (Europese) landen zoeken of naar hun land terugkeren.

Han Entzinger
Hoogleraar migratie- en integratiestudies, Erasmus Universiteit Rotterdam

Het meest overschatte probleem is de integratie van nieuwkomers. Hun integratieproces, gemeten volgens alle klassieke indicatoren, vordert gestaag. Onderwijsniveau, arbeidsdeelname, taalvaardigheid, politieke participatie – wat men ook gebruikt als indicator, overal wordt de kloof tussen autochtonen en allochtonen kleiner, zeker bij de tweede generatie. Desondanks heerst in brede lagen van de samenleving een gevoel dat de integratie is mislukt. Alleen met meer dwang en drang zouden de nieuwkomers nog op het juiste pad zijn te krijgen.
Het is verbijsterend hoezeer ‘integratie’ de laatste jaren is geproblematiseerd, terwijl hiervoor weinig redenen zijn. Het is evenzeer verbluffend hoe hardnekkig de onjuiste beeldvorming is over het feitelijk verloop van de immigratie en de veranderingen die zich hierin de laatste tien jaren hebben voorgedaan. ‘Kansarme massa-immigratie’ is iets van een ver verleden. In feite was het aandeel arbeidsmigranten en studenten onder de nieuwkomers al vele jaren niet meer zo hoog als nu. Het gevolg van deze nodeloze problematisering van immigratie en integratie is een groeiend onderling wantrouwen tussen autochtonen en allochtonen en een afnemend vertrouwen van allochtonen in hun eigen toekomst en in de Nederlandse samenleving. Zo kan een overschat probleem alsnog tot grote proporties uitgroeien…

Andreas Flache
Hoogleraar sociologie, Rijksuniversiteit Groningen

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?
Wellicht het meest overschatte probleem op dit moment in Nederland is het integratieprobleem, uitvoerig besproken in het “integratiedebat”. Voor alle duidelijkheid: er zijn uiteraard belangrijke maatschappelijke problemen gerelateerd aan de immigratie van niet-westerse allochtone minderheden in Nederland in de laatste decennia. Nog steeds (zie bijv. jaarrapport integratie 2010 van het CBS) doen niet-westerse allochtonen het duidelijk slechter in de arbeidsmarkt dan autochtonen en zet zich dit ook bij de tweede generatie immigranten voort. Ook bij de tweede generatie is er een duidelijke achterstand te zien ten opzichte van de autochtone bevolking in onderwijsprestaties. En inderdaad wijst onderzoek uit dat de criminaliteit onder niet-westerse allochtonen duidelijk hoger is als we deze vergelijken met de criminaliteit van de autochtone bevolking (zie Dagevos & Gijsberts, 2007).
Wat is het meest onderschatte probleem in Nederland?
Een van de meest onderschatte problemen in Nederland hangt nauw samen met het volgens mij overschatte integratieprobleem. Dit is het probleem van een geleidelijke verharding en vervlakking van het integratiedebat in politiek en de media. Het schijnt inmiddels in grote delen van media en de politiek een geaccepteerd standpunt te zijn dat een harde aanpak van allochtone minderheden terecht is, omdat deze niet voldoende bereid zouden zijn om te integreren. In mijn ogen gaat hiervan de dreiging uit dat de bezworen polarisatie van de verhoudingen tussen de bevolkingsgroepen nu pas echt tot stand wordt gebracht en dat successen die tot nu zijn geboekt bij de integratie van allochtone minderheden teniet worden gedaan. Volgens verschillende onderzoeken zijn het in Nederland veel eerder autochtonen die geen of weinig contact met allochtonen wensen te hebben dan dat het omgekeerde het geval is. Er blijkt op dit moment nog veel bereidheid bij allochtonen te zijn om te integreren. Maar onderzoek naar de gevolgen van stereotypering en stigmatisering op intergroepsverhoudingen laat ook vermoeden dat deze bereidheid door de verharding van het integratiedebat ondermijnt zal worden. Het is te verwachten dat als gevolg hiervan de beeldvorming van allochtonen ten opzichte van de autochtone meerderheid in Nederland zal verslechteren en maatschappelijke polarisatie zal toenemen.

Ruben Gowricharn
Hoogleraar sociale cohesie en transnationale vraagstukken, Universiteit Tilburg

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

Integratie. Het is altijd redelijk goed gegaan met de integratie. Er is een middenklasse ontstaan, de tweede generatie schittert in het hoger onderwijs, het etnisch ondernemerschap bloeit enz. De commissie Blok heeft met veel moeite datgene geboekstaafd dat de meeste allochtonen uit eigen ervaringen weten. Maar in de beleving en in de politiek vormen allochtonen een levensgroot probleem.

Herman van Gunsteren
Emeritus hoogleraar politieke theorieën en rechtsfilosofie, Universiteit Leiden

Het in Nederland meest overschatte probleem is, meen ik, migratie.
Onderbouwen met (wetenschappelijke) feiten kan ik niet. Niet alleen vanwege het bestek van 500 woorden, maar ook omdat het onderscheid tussen wetenschappelijke en niet-wetenschappelijke feiten zelf vragen oproept. Gaat het om het verschil tussen beweringen die zich late falsifiëren en die waarbij dat niet mogelijk is (axioma’s bijvoorbeeld)? Of doelt u op een verschil tussen feiten, meningen en overtuigingen zoals onlangs door Vincent Icke gemaakt? Wat doet u met feiten die ontologisch subjectief zijn, d.w.z. in hun bestaan afhankelijk van wat menselijke subjecten doen en denken (zoals sinterklaas)? Dergelijke feiten kunnen objectief vaststaan, zoals Sinterklaas, maar ook plotseling vervluchtigen, zoals de DDR rond 1989 of een munt die in vrije val raakt.

Machiel Karskens
Em. hoogleraar sociale en politieke wijsbegeerte, Radboud Universiteit Nijmegen

De immigratie, zie boven, met als goede tweede het veiligheidsvraagstuk na 9/11, en als derde het populisme.

Arjo Klamer
Hoogleraar culturele economie, Erasmus Universiteit Rotterdam

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

De dreiging van de islamisering. Zonder de problemen met groepen moslims en Marokkaanse jongeren te willen bagatelliseren, zie ik de duiding van deze problemen vooral als grote afleider van de kwestie die mensen boven alles last bezorgt, en dat is de afnamen van de kwaliteit van de samenleving.

Sjaak Koenis
Universitair hoofddocent wijsbegeerte, Universiteit Maastricht

Het meest overschatte probleem in Nederland is de integratie van migranten en in samenhang daarmee het gevaar van de islam en de terreur van de politieke islam. Dit wil niet zeggen dat de integratie allemaal rozengeur en maneschijn is, of dat de islam niet af en toe zeer doet, zowel voor de migranten als voor de gevestigden, vooral de spraakmakende elite, die zichzelf ver voorbij alles wat op religie lijkt waant. Het zal nog lang duren voordat migranten/moslims helemaal geïntegreerd zijn in de Nederlandse samenleving, maar wie weet hoezeer de katholieken in de negentiende en begin twintigste eeuw object van zorg en verontwaardiging van de protestantse elite zijn geweest, die weet dat de tijd de kwetsuren van integratie zal helen.

Sarah de Lange
Universitair docent politicologie, Universiteit van Amsterdam

Immigratie- en integratieproblematiek
Sinds het midden van de jaren 90 wordt het immigratie en integratie issue door veel kiezers genoemd als het belangrijkste probleem in Nederland. Het issue vormt voor kiezers de belangrijkste reden om radicaal rechts populistische partijen, zoals de LPF en de PVV, te steunen. Deze partijen hebben het issue ook hoog op de politieke agenda gezet. Het issue vormt de kern van de politieke programma’s van radicaal rechts populistische partijen en door hun electorale succes hebben zij gevestigde partijen gedwongen ook aandacht aan de problematiek te besteden. Op zich is dit een positieve ontwikkeling, omdat de opkomst van radicaal rechts populistische partijen de gevestigde partijen dwingt te luisteren naar wat er leeft in de samenleving en na te denken over mogelijke oplossingen voor gesignaleerde problematiek.
De manier waarop immigratie en integratie issues het huidige maatschappelijke en politieke debat beheersen komt echter niet overeen met de grootte en urgentie van de daadwerkelijke problematiek. Zoals Ewald Engelen recent in zijn oratie aangaf is het waarschijnlijk dat het saldo van de immigratie uiteindelijk positief zal zijn. Bovendien is immigratie noodzakelijk om de Nederlandse welvaartsstaat in stand te houden. De dominantie van de immigratie- en integratieproblematiek in het maatschappelijke en politieke debat heeft veel te maken met het feit dat de LPF en de PVV dit debat op twee manieren hebben beïnvloed. In de eerste plaats hebben zij het op een andere manier geframed dan voorheen het geval was. Waar eerst voornamelijk in economische en juridische termen over immigratie en integratieproblemen werd gesproken, wordt dit tegenwoordig eerder in culturele of religieuze termen gedaan. Daarnaast hebben radicaal rechts populistische partijen de immigratie- en integratieproblematiek verbreed en het thema tot omnibus issue gemaakt. Bijgevolg worden alle problemen die samenhangen met immigratie, alsmede een veelheid aan maatschappelijke problemen die dat niet of slechts gedeeltelijk doen, op één hoop geveegd en van een cultureel sausje voorzien. Het dierenleed in Nederlandse slachterijen, de discriminatie van homoseksuelen en joden, Europese ontwikkelingshulp aan ontwikkelingslanden, het Israelisch-Palestijns conflict, de stijgende kosten in de (geestelijke) gezondsheidszorg, de toetreding van Turkije tot de Europese Unie en vandalisme in achterstandswijken en het openbaar vervoer worden allemaal en exclusief gezien als islam- of immigratieproblematiek. Aandacht voor de economische en sociale achtergronden van maatschappelijke problemen is er niet of nauwelijks meer. Deze versmalling van het maatschappelijke en politiek debat is onwenselijk, omdat dit tot ineffectieve symboolpolitiek leidt.

Leo Lucassen
Hoogleraar sociale geschiedenis, Universiteit Leiden

De xenofobische politieke en publieke sfeer maakt dat veel potentiële nieuwkomers, uit landen als China en India, maar ook hoogopgeleide Turken en Iraniërs, zich wel twee keer bedenken voordat ze de keus op Nederland laten vallen.
Het is daarom hoog tijd dat politici, niet in het minst van liberale partijen zoals de VVD, zich realiseren dat ze zich door de populistische gijzeling in de eigen voet schieten. In plaats daarvan kan van het verleden worden geleerd (de echte record massa-immigratie vond plaats gedurende de Gouden Eeuw) dat immigratie een van de structurele kenmerken in de Nederlandse geschiedenis is en dat een positief en selectief immigratiebeleid van levensbelang is.

Jan Pieter van Oudenhoven
Hoogleraar sociale psychologie, Rijksuniversiteit Groningen

Het meest overschatte probleem is de integratie van moslims in onze samenleving. Deze verloopt al beter dan men denkt.
(zie verder zijn toekomstverwachting)

Karen van Oudenhoven-van der Zee
Hoogleraar organisatiepsychologie, culturele diversiteit en integratie Rijksuniversiteit Groningen

Wat we overschatten zijn de problemen rond integratie. We zijn selectief in onze statistieken. Ook moslims brengen’s ochtends hun kinderen naar school, staan net als wij in de file. Hun religiebeleving lijkt sterk op de onze: velen vieren het Suikerfeest, maar gaan niet altijd naar de Moskee. De werkloosheid onder culturele minderheden is relatief laag, hun opleidingsniveau stijgt snel. Het etnisch ondernemerschap levert een belangrijke bijdrage aan onze economie. We kunnen dat veel beter in kaart brengen. Wanneer we onterecht blijven herhalen dat Marokkaanse jongeren “kutmarokkanen” zijn, of dat Turkse-Duitsers dommer zijn dan autochtone Duitsers, worden ze dat vanzelf wel. Die kant moeten we niet op.

Gerhard van der Schyff
Universitair docent staats- en bestuursrecht, Universiteit van Tilburg

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

The importance of top-down integration of immigrants. Integration cannot be forced on people but only encouraged. For example, the importance of citizenship ceremonies for new Dutch citizens, similar to the pledge of allegiance in the United States of America, should not be overestimated. The less one focuses on ethnic background and the more on equality before the law, the more people might feel part of society. Focusing too much on language and background might only serve to deepen societal divisions. So, the importance/need/problem of top-down integration is overestimated.

Jan Sprenger
Universitair docent filosofie, Universiteit van Tilburg

Het meest overschatte probleem te vinden lijkt me daarentegen makkelijk: de vermeende islamisering van Nederland. Een partij die zich bijna exclusief daarop focusseert krijgt 24 van 150 zetels in de tweede kamer. Ik wil niet beweren dat er geen problemen met allochtone hangjongeren zijn, maar dat de islam net zo verschillende facetten heeft als het christendom en juist geen politieke ideologie is, is Geert Wilders en zijn taalrijke kiezers blijkbaar ontgaan. Ik kan iedereen alleen maar aanbevelen in islamitische landen rond te reizen: je zult met waardevolle ervaringen en zonder misleidende vooroordelen terugkeren.

Jacquelien van Stekelenburg en Bert Klandermans
Postdoctoraal onderzoeker sociologie en hoogleraar toegepaste sociale psychologie, Vrije Universiteit

De rechts-populistische politiek geeft een vertekend beeld van de problemen van de hedendaagse samenleving. Ze plaatst kwesties hoog op de politieke agenda die in onze ogen van ondergeschikt belang zijn. Als gevolg van het rechts-populistisch discours zijn zaken als immigratie, integratie, en de veronderstelde Islamisering van de samenleving de politieke agenda gaan beheersen. Hoe kan het dragen van een boerka door enkele tientallen vrouwen, iets onschuldigs als het dragen van een hoofddoek of een minaret bij een moskee het politieke debat zijn gaan domineren? Hoe kan de obsessie van politici als Wilders de politiek zijn gaan bepalen? Immigratie is in onze ogen het meest overschatte probleem. Het heeft het politieke debat grotendeels geabsorbeerd waardoor écht belangrijke problemen als global warming, de kwaliteit van het onderwijs, de vergrijzing van de samenleving en de gevolgen van zoiets als obesitas voor de volksgezondheid onder aan de politieke agenda terechtgekomen zijn.

Ashley Terlouw
Hoogleraar rechtssociologie, Radboud Universiteit Nijmegen

Het meest overschatte probleem in Nederland is zonder twijfel de immigratie en integratie, in het bijzonder van moslims. Er is geen noemenswaardig probleem met integratie, zoals Verhagen in zijn boek Hoezo mislukt heeft aangetoond¹ en ook van de immigratie in Nederland hoeven we niet wakker te liggen.[2] Wel ernstig is dat er krachten binnen Nederland zijn die het ressentiment aanwakkeren door migranten en moslims als probleem aan te wijzen en we daarom een in onszelf gekeerd, navelstaarderig landje aan het worden zijn met nare discriminatoire trekken. Hiermee stoten we migranten af die in de vergrijzende samenleving hard nodig zijn en miskennen we dat het belang van Nederland ook kan bestaan uit het hoo g houden van waarden als gastvrijheid en empathie. En dat is misschien dan ook het probleem wat in Nederland het meest wordt onderschat: de teloorgang van dergelijke niet-materiële waarden. De waarde van solidariteit, empathie, cultuur en – meer op mijn terrein – de waarde van diversiteit en dialoog.

Jean Tillie
Bijzonder Hoogleraar electorale politiek, Universiteit van Amsterdam

Het meest overschatte probleem van Nederland is de angst voor moslimextremisme. Keer op keer wijzen studies uit dat er geen directe relatie bestaat tussen islamitische orthodoxie en extremistisch gedrag. Veel politici, journalisten en columnisten kunnen deze conclusies niet verdragen en weigeren het ook te geloven. Dat doen ze uit puur eigen belang. Politici willen stemmen winnen, journalisten willen makkelijke stukjes schrijven en sommige columnisten moeten wel in hun boosheid over de Islam blijven steken, aangezien anders hun inspiratiebron opdroogt. Het is ook verbijsterend om te zien hoe nu alle politieke partijen de Nederlandse moslims als referentiepunt bij hun politieke standpunten opvoeren. Rechts via het moslim radicalisme en door de Islam als een politieke ideologie voor te stellen, links door te wijzen op bijvoorbeeld de ongelijkheid van mannen en vrouwen in de moslimgemeenschap. Rechts heeft het in dit geval mis, links heeft een punt, maar het resultaat is dat iedereen over de moslims heen valt, waardoor er een groep in de Nederlandse samenleving ontstaat die door iedereen wordt uitgesloten.

Willem Trommel
Hoogleraar Beleids- en Bestuurswetenschap, Vrije Universiteit

Meest overschat: veiligheid en integratie
De bestuurlijke gulzigheid neemt ongekende proporties aan als het gaat om de actuele vragen van veiligheid en integratie. Waarom is dat zo? Primair omdat het contemporaine straatrumoer niet meer wordt herkend als uiting van bestaansonzekerheid. Of het nu gaat om rellerige Marokkaanse jongeren, om het debat over de Islam, of over verloedering van wijken: steeds wordt ons aangepraat dat het hier gaat om problemen van veiligheid en integratie. In werkelijkheid spelen allerlei maatschappelijke kwesties die het gevolg zijn van voortschrijdende modernisering en globalisering. Samenlevingen worden opener en pluriformer, economieën ontworstelen zich aan nationale regulering en creëren wereldwijd sociale zones van winnaars en verliezers. De retoriek over veiligheid en integratie refereert aan angst voor het vreemde: het vreemde moet worden weggehouden of worden ongevormd tot het vertrouwde. Wie de vraagstukken van globalisering alleen vanuit dit perspectief beziet, kijkt niet goed en geeft voeding aan een politiek die op langere termijn de plank volledig misslaat.

Peter van der Veer
Directeur Max Planck Institute for the Study of Religious and Ethnic Diversity, Göttingen

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

Het idee dat Nederland te vol is en dat migratie een probleem is wordt in Nederland sterk overschat. Het zou duidelijk moeten zijn dat Nederland immigratie nodig heeft en dat de huidige immigranten geen groot probleem voor het functioneren van de samenleving vormen.