Pleidooi: "Verruim de meningsvrijheid"

5 oktober 2011    Lees de reacties   

Alex Voets

Sterk appél van Kustaw Bessems die vandaag in De Pers een lans breekt voor de vrijheid van expressie in Nederland. Het debat loopt volgens Bessems al te lang vast op de – zeer begrijpelijke – angst dat de Holocaust kan worden ontkend of gebagatelliseerd als de wet daar niet langer een belemmering toe vormt. Bessems vindt dat een volwassen democratie dat risico niet vanuit de rechtszaal moet bestrijden, maar in het publieke debat:

“Het toestaan van holocaustontkenning is voor mij geen doel op zich. Wat van belang is, is dat de wettelijke grenzen aan de vrije meningsuiting ruimer en duidelijker worden. Maar dan zou het wel een van de consequenties zijn en dus móet de vraag worden opgelost of holocaustontkenning kan worden toegelaten. Zolang dat niet gebeurt, wordt die kwestie misbruikt om de discussie te smoren.”

De auteur spreekt met name de VVD aan. Mei 2009 hield de toenmalige fractieleider Rutte een soortgelijk pleidooi. Nadat echter het idee in eigen kring al niet breed omarmd werd, schoof het voorstel na het aantreden van het minderheidskabinet in 2010 helemaal naar de achtergrond. Na de Statenverkiezingen dit voorjaar is het kabinet bovendien mede afhankelijk van de steun van de streng-christelijke SGP, die het schrappen van blasfemie niet tot de prioriteiten rekent.

Vertrouwen

De tijdgeest is echter rijp voor een volwassener omgang met de vrijheid van meningsuiting. Opheffing van gedateerde wettelijke beperkingen vormt een logisch uitvloeisel van het streven van het kabinet om bij de inrichting van de samenleving meer in te spelen op eigen verantwoordelijkheid. Dat brengt dan logisch met zich dat burgers daartoe ook het vertrouwen en de ruimte krijgen.

Pluriformiteit is gebaat bij een vitaal publiek debat, dat op het scherp van de snede gevoerd mag en móet kunnen worden. ‘Scherpte’ in het debat is daarbij des te effectiever naarmate de zorgvuldigheid wordt betracht, terwijl omgekeerd een schreeuwerige toonhoogte het argument juist aan kracht doet verliezen. Nodeloos beledigende uitingen worden dan ook beter in het publieke debat zelf weersproken dan in de rechtszaal. Onze samenleving corrigeert zichzelf wel.

– - –

Adviescommissie Venetië van de Raad van Europa

Kustaw Bessems baseert zich in zijn artikel mede op een advies van de Commissie van Venetië van de Raad van Europa. Hieronder de relevante conclusies uit dit advies (CDL-AD(2008)026 – pdf):

93. Finally, as concerns the question of whether there are alternative options to criminal sanctions, the Commission recalls that any legal system provides for other courses of action, which can be used in cases other than incitement to hatred.
94. However, as is the case with other problems of society, it is not exclusively or even primarily for the courts to find the right balance between freedom of religion and freedom of expression, but rather for society at large, through rational discussions between all parts of society, including believers and non-believers.
95. A new ethic of responsible intercultural relations in Europe and in the rest of the world is made necessary by the cultural diversity in modern societies, and requires that a responsible
exercise of the right to freedom of expression should endeavour to respect the religious beliefs and convictions of others. Self-restraint, in this and other areas, can help, provided of course that it is not prompted by fear of violent reactions, but only by ethical behaviour.
96. This does not mean, however, that democratic societies must become hostage to the excessive sensitivities of certain individuals: freedom of expression must not indiscriminately
retreat when facing violent reactions.
97. The level of tolerance of these individuals and of anyone who would feel offended by the legitimate exercise of the right to freedom of expression should be raised. A democracy must not fear debate, even on the most shocking or anti-democratic ideas. It is through open discussion that these ideas should be countered and the supremacy of democratic values be demonstrated. Mutual understanding and respect can only be achieved through open debate. Persuasion, as opposed to ban or repression, is the most democratic means of preserving fundamental values.

^{Adviezen van de Commissie van Venetië over vrijheid van expressie}